قەلای هەولێر
قەلای هەولێر دەکەویتە ناوەراستی شاری هەولێری دێرین و بەدلی زیندووی شارەکە دەژمیردرێت. لەکۆندا قەلاکە خۆی (شارەکەبووە) واته‌ شاری هەولێر بووە. هەولێر بەکۆنترین شاری جیهان دەزمێردرێت، هەرلە(٧٠٠٠) سال پیش ئیستاوەبێ پجرانەوە ژیانی تیدا بەردەوامە. لە(٢٠٠٠) سال پ.ز بەناوی(ئۆربیلیۆم)ناسرابوو، لەئاشووریدا بە(ئەربائیلۆ) ناسرابوو، هەروەها بەناوی (ئی کشان کلاما)ناسرابوو. له‌ (٣٣١ پ.ز) دا جه‌نگی( ئربیلا) له‌نیوان ئه‌سكه‌نده‌ری مه‌قدۆنی و داریدۆسی سێیه‌م له‌هه‌ولێرداروویدا.
هه‌روه‌هابه‌ناوی(حدیاب) یش ناسراوه‌ هاوكات ووشه‌ كوردییه‌كه‌تایبه‌تمه‌ندی زمانی كوردی صیوه‌یه‌و به‌ (هه‌ولێر) ناسراوه‌.
رووبه‌ری قه‌لای هه‌ولیر ١١٠٠٠٠ مه‌تر دوجایه‌، له‌شیوه‌ی بازنه‌ییه‌و لیواره‌كانی به‌رزترن له‌ناوه‌نده‌كه‌ی، قه‌لای هه‌ولێرله‌شبوه‌ی گردێكی به‌رزدایه‌.
قه‌لای هه‌ولێر له‌ سێ گه‌ره‌ك پێكدیت (سه‌رای، توپخانه‌، ته‌كییه‌)، ناوه‌ندی قه‌لا له‌سه‌رئاستی ده‌ریا (O.S.L) ٤٣١ م به‌رزه‌. به‌رزترین شوینی قه‌لا ٤٤ م به‌رزه‌، واته‌ به‌رزایی قه‌لا بئ خانووه‌كان ٢٦ مه‌تر به‌رزه‌ له‌سه‌ر استی شه‌قامی خوار قه‌لات.

ئه‌و نووسه‌ره‌ به‌ڕێزانه‌ی له‌م ماڵپه‌ڕه‌دا ده‌نووسن یاخود ئه‌و به‌ڕێزانه‌ی له‌ده‌سته‌ی ڕاوێژکاریدان تێکڕا خه‌ڵکانی پسپۆر و هه‌ڵگری بڕوانامه‌ن له‌بواری سایکۆلۆژیا و پزیشکیی ده‌روونیدا ، له‌وانه‌ پزیشکانی ده‌روونی .. مامۆستایانی زانکۆ .. توێژه‌رانی ده‌روونی . ئه‌گه‌رچی هه‌ریه‌ک له‌بواری خۆیدا کار ده‌کات و هیچ دامه‌زراوه‌یه‌ک نیه‌ ئه‌م پۆله‌ خه‌ڵکه‌ پسپۆره‌ کۆبکاته‌وه‌ ، به‌ڵام هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی و خۆشه‌ویستی بۆ گه‌ل و وڵات هه‌ریه‌ک له‌جێی خۆیه‌وه‌ و خۆبه‌خشانه‌ به‌شداری له‌م ماڵپه‌ڕه‌دا ده‌کات .

په‌یوه‌ندی

خۆشحاڵ ده‌بین به‌هه‌موو پێشنیار و بابه‌ته‌كانتان.
ده‌توانن له‌ڕێگای ئه‌م خشته‌ی په‌یوه‌ندییه‌وه‌ په‌یوه‌ندیمان پێوه‌بگرن یان بابه‌ته‌كانتان بنێرن به‌ڕاسته‌وخۆ. تكایه‌ هه‌ربابەتێك ده‌نێرن ده‌بێت به‌ یونی‌کۆد نوسرابێت. بێجگە لەیونی‌کۆد هیچ فۆنتێکی تری داتاشراوی عەرەبی و فارسی بەیاسایی ناناسرێت.
بۆ دابه‌زاندنی ته‌خته‌كلیلی كوردی ته‌ماشای ئێره‌بكه‌.
گه‌ر بابه‌ته‌كه‌ت نوسیوه‌ به‌هه‌رفۆنتێكی تری نایاسایی لێره‌ وه‌ریان گێڕه بۆسەر یونی‌کۆد‌.
له‌گه‌ڵ ئه‌وپه‌ڕی ڕێزماندا.
دەستەی بەڕێوبەرایەتی ماڵپەڕی دەرونناسی
بۆزیاترزانیاری كلیكی ما لبه‌ره‌كه‌مان بكه‌ دەروونناسی
info@derunnasy.com
S.siwaily@Gmail.com

كتیبخانه ی گشتی سلیمانی، رۆزی ١٣-١٠-١٩٤٤ دا مه زراوه، سه ره تا له گه ره كی سابونكه ران بووه.
بۆ دامه‌زراندنی بیره‌میردی نه‌مر له‌ رۆزنامه‌ی (زین) دا بانگه‌وازی كردنه‌وه‌ی كتیبخانه‌كه‌ی كردووه‌.
له‌سالی ١٩٦٤ دا ئه‌م بینایه‌ی ئیستا دروستكراوه‌، بۆ قۆناغی ئه‌وسه‌رده‌مه‌ زۆر باش بوو، به‌لام باش ئه‌وه‌ی شاری سلیمانی وه‌ك بایته‌ختی رۆشنبیری گه‌شه‌ی سه‌ندووه‌زانكۆو جه‌ندین به‌یمانگاو ده‌یان قوتابخانه‌و خویندگای تیا دامه‌زراوه‌و جه‌ندین ده‌زگای رۆشنبیری تیادا دروستكراوه‌، بۆیه‌بیویستی كردووه‌ كتیخانه‌یه‌كی هاوچه‌رخ بۆ خزمه‌تكردنی بزوتنه‌وه‌ی رۆشنبیریی له‌ شاره‌كه‌داو بۆ وه‌لامی خواستی خوینه‌رو خویندكاران هه‌بیت.
به‌سوباسه‌وه‌، به‌ریز د.به‌رهه‌م ئه‌حمه‌د ساله‌ح سه‌رۆكی حكومه‌تی كوردستان له‌ریگای برۆزه‌ تایبه‌ته‌كانه‌وه‌ برۆزه‌ی فراوانكردن و نۆزه‌كردنه‌وه‌ی كتیبخانه‌ی گشتی و ده‌وله‌مه‌ندكردنی له‌ رووی كه‌ره‌سته‌وچابكراوه‌وه‌ گرته‌ئه‌ستۆوئه‌برۆزه‌ گرنگ و هه‌مه‌لایه‌نه‌ له‌كۆتایی سالی ٢٠٠٢ تامانگی حوزه‌یرانی ٢٠٠٤ ی خایند.
ئه‌م كتیبخانه‌یه‌ زیاتر له‌ ٥٠٠٠٠ كتیب له‌خۆ ده‌گریت.

سالى ١٩٧٩ له سه ر رووبه رى ١٦٨٨٠ مه تر دوجا له ناوه ندى شار له لا يه ن رزيمى ر وخاوى به عس دروستكراوه، بو كو نترول كردنى شارى سليمانى و ده وروبه رى كه له ٣ به شى سه ره كى بيكها تبوو٠
١- ئاسايشى سياسى
٢- ئا سا يشى ئا بورى
٣- ئاسايشى جاوديرى جابه مه نى
دواى رابه رين بوو به شوينى نيشته جى بوونى ئاواره كانى كه ركوكوك تا سال ١٩٩٦، باشان برياردرا ئه م شوينه بباريزرى دواى ئه وه ى جيكه بو ئا وا ره كان دابين كرا، ئه منه سوره كه وه ك موزه خانه نا سينرا.
به شه سه ره كى يه كا نى موزه خا نه كه
زيندانه كان (زيندانى به كو مه ل، ئينفرادى، زنان، منا لان)
به شى ئه شكه نجه
به شى نما يش كردنى وينه كا نى ئه رشيفى به عس
موزه خا نه ى كه لتورى
موزه خانه ى جورى ئه و مينا نه ى له كوردستان جينراون
هوليكى سينه ما بو نما يشى فليمى ديكتاتورى
هولى ئه نفال و ديها ته روخاوه كان
هولى هه له بجه
كه له رى بو نما يش كردنى بيشانكه ى هو نه ر ى

مۆزەخانەى سلێمانى
مۆزەخانەى سلێمانى لە (١٤تەموزى١٩٦١) دامەزراوە سەرەتا لە خانوویەکى بچووکى گەڕەکى شۆڕشدا بوو، لەساڵى ١٩٨٠ گواسترایەوە بۆ ئەم بینایەى ئێستاى.
یەکەم بەڕیوەبەرى مۆزەخانەى سلێمانى خوالێخۆشبوو (ڕەفیق فەتحوڵا) بوو. مۆزەخانەى سلێمانى پارچە ئاسەوارى سەردەمە جیاوازەکانى کوردستان و میسۆپۆتامیا لەخۆ دەگرێت. لەسەر ئاستى عێراقدا بە دووەم مۆزەخانە دادەنرێت.

Sulaimani Museum

The sulaimani museum is an archaeological museum founded in (July/1961) in a small house in the Shorsh quarter of Sulaimani. In 1980 the museum moved to its current premises on Salim Street. As the second largest museum in Iraq, its collections span the entire Mesopotamian civilization and include unique objects from the Neolithic the Ottoman periods.

کتێبخانەى به درخان دهۆک لە ڕێکەوتى (٢٢-٤-١٩٩٨) بەردى بناغەکەى دانرا لە لایەن یەکێک لە بنەماڵەى بەدرخانەکان لە یادى ١٠٠ ساڵەى دامەزراندنى یەکەم ڕۆژنامەى کوردى کە لە قاهیرەى پایتەختى میسر دەرچووە .
لە ڕێکەوتى (٩-١١-١٩٩٩) باڵەخانەى کتێبخانە تەواو بوو لەلایەن بەڕێز [نێچیرڤان بارزانى]یەوە کرایەوە .
ئەم کتێبخانەیە لە هه شت بەشى سەرەکى پێکهاتووە :
١ـ بەشى مناڵان.
٢ـ بەشى تەجلیدکردنى کتێب.
٣ـ بەشى خۆیى کتێبخانە.
٤ـ بەشى فەهرەست و پۆلێنکردن.
٥ـ بەشى ئینتەرنێت.
٦ـ بەشى ڕۆژنامە و گۆڤار.
٧ـ بەشى ژیدەر و سەرچاوە.
٨- كافتريا.
کتێبخانە خاوەنى نزیکەى (٣٧٠٠٠) کتێبە بێجگە لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکان.